Zeytinin bir bildiği
var. Birlikte tasarla.

ruralCOMMONS, Avrupa Birliği’nin Ufuk Avrupa programı kapsamında desteklenen ve kırsal alanlardaki somut olmayan kültürel mirası ele alan bir araştırma projesi. Zeytince, projenin ortaklarından biri.

Projenin Türkiye pilotu, Zeytince ve İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü (İYTE) tarafından İzmir Karaburun’da yürütülüyor. Dört yıl sürecek çalışma; kültürel müşterekler, agroekoloji ve toplumsal dayanıklılık üzerine odaklanıyor.

ruralCOMMONS, somut olmayan kültürel mirası yalnızca korunacak bir değer olarak değil; agroekolojik dönüşümü destekleyen, toplulukları güçlendiren ve ortak geleceği şekillendiren yaşayan bir bilgi birikimi olarak ele alıyor.

Like-A-Pro, alternatif proteinleri niş bir tercih olmaktan çıkarıp ana akım hâline getirmeyi amaçlayan bir Ufuk Avrupa projesi. 7 yeni protein kaynağından 16 yeni ürün geliştirerek bu ürünleri herkes için erişilebilir, ulaşılabilir ve kabul edilebilir kılmayı hedefliyor.

Kasım 2022 ile Ekim 2026 arasında yürütülen proje, 17 ülkeden 41 ortağı bir araya getiriyor. Üreticilerden perakendecilere ve tüketicilere kadar protein değer zincirinin tüm paydaşlarıyla, 11 yaşam laboratuvarında çözümleri birlikte tasarlıyor.

Zeytince, projenin Türkiye’deki yaşam laboratuvarlarını Urla ve Karaburun’da yürütüyor; Table Talks gibi buluşmalarla alternatif proteinleri sofraya taşıyor.

LIKE-A-PRO projesi (No. 101083961), Avrupa Birliği tarafından "HORIZON-CL6-2022-FARM2FORK-01-07" konusu kapsamında finanse edilmektedir.

Yaşam Laboratuvarları

Alternatif proteinleri üreticiler, şefler, araştırmacılar ve tüketicilerle aynı masada tasarladık. Her buluşmanın davetiyesini, programını ve menüsünü de biz hazırladık. Bir buluşmaya tıklayın, tüm belgelerini görün.

1. 1
   24 Ekim 2024

   Protein Dönüşümü: Yeni Tatlar, Yeni Seçimler

   Rast UrlaDavetiyeMenü
2. 1
   21 Kasım 2024

   Protein Dönüşümü: Yeni Bir Yemek

   Rast UrlaDavetiyeMenü
3. 1
   19 Mart 2025

   Yeni Bir Protein Hikâyesi: Raflardan Sofraya

   Rast UrlaDavetiyeProgram
4. 1
   27 Mart 2025

   Yeni Bir Protein Hikâyesi: Tercihin Geleceği Belirliyor

   KırkmerdivenDavetiyeProgram
5. 1
   25 Mayıs 2025

   Gıdanın Yeni Dili: Alternatif Proteinler İçin Eğitim ve Mesajlar

   Zeytin Okulu, İnecik · KaraburunDavetiyeProgram

Sahadan kareler

Sofradaki menüler

Her laboratuvarda alternatif protein ürünlerini tattık; menüleri ve değerlendirme kartlarını buluşmanın akışına göre tasarladık.

Menü · 24 Ekim 2024Protein Dönüşümü: Yeni Tatlar, Yeni SeçimlerKatılımcı kartları · 24 Ekim 2024Protein Dönüşümü: Yeni Tatlar, Yeni SeçimlerMenü · 21 Kasım 2024Protein Dönüşümü: Yeni Bir YemekKatılımcı kartları · 21 Kasım 2024Protein Dönüşümü: Yeni Bir Yemek

Raporlar ve bilgi notları

Dört iterasyon, yedi oturum ve 224’ü aşkın katılımcıdan anonimleştirilmiş bulgular.

Türkiye Yaşam Laboratuvarları · Bilgi Notu

Alternatif proteinler sofraya nasıl gelir?

İzmir’deki dört yaşam laboratuvarı iterasyonundan bulgular, 2024–2025

Bilgi notunu indir ↓PDF · 2 sayfa

• 224+katılımcı
• 4iterasyon
• 7oturum
• 6buluşma mekânı

Öne çıkan bulgular

1. 01Bilgi çok sınırlı

   Gastronomi öğrencileri dahil çoğu katılımcı alternatif proteinleri ilk kez ayrıntılı duydu.

2. 02Tadım fikri değiştiriyor

   Tadım menülü buluşmalarda ürünler tat, aroma ve görünüm açısından çok beğenildi.

3. 03Fiyat ve erişim belirleyici

   Belirgin fiyat farkı tercihi olumsuz etkiliyor; İzmir’de çeşit az, çoğunlukla soya bazlı.

4. 04Yasak değil, farkındalık

   Katılımcılar vergi ve yasak yerine görünürlük ve bilinçlendirme istiyor.

5. 05Etiketler yetmiyor

   QR kodla çevresel etki, protein içeriği ve üretim koşulları bilgisi isteniyor.

6. 06Güven ve olumlu dil

   Korku temelli değil, lezzet ve tanıdıklık odaklı mesajlar karşılık buldu.

Dört iterasyon

Mayıs 2024İterasyon 1 · Algılar ve seçim düzenlemeDEÜ Gastronomi Fakültesi · 64 katılımcı

• Katılımcıların çoğu alternatif proteinleri ilk kez ayrıntılı duydu.
• Yasak ve vergi yerine farkındalık ve görünürlük istendi.
• Tadım ve tarif talebi bir sonraki iterasyonu şekillendirdi.

Ekim–Kasım 2024İterasyon 2 · Tadım menüleriRast Urla · 2 tur · 17+ katılımcı

• Ürünler tat, aroma ve görünüm açısından çok beğenildi.
• Restoran ve kafelerde daha görünür olmaları istendi.
• Fiyat ve plastik ambalaj en çok eleştirilen konular oldu.

Mart 2025İterasyon 3 · Raf, menü ve etiketRast Urla, Kırkmerdiven · 2 tur · 27 katılımcı

• Çoğunluk ayrı rafı tercih etti; gençler karışık rafı.
• Menüde ayrı ve birleşik sunum yarı yarıya bölündü.
• Etiketlerde QR kodla daha fazla bilgi istendi.

Mayıs–Haziran 2025İterasyon 4 · Mesajlar, reklam ve eğitimZeytin Okulu, Ege Üni., Kültürpark · 2 tur · 116 katılımcı

• Korku temelli değil, olumlu ve lezzet odaklı mesajlar karşılık buldu.
• Gıda bilgisi çoğunlukla aileden geliyor, okuldan değil.
• “Gıda ve İklim” dersi en çok desteklenen fikir oldu.

Ayrıntılı raporYakında

PSLifestyle, iklim farkındalığı ile gündelik eylem arasındaki boşluğu kapatmayı amaçlayan bir Avrupa projesiydi. Finlandiya İnovasyon Fonu Sitra’nın liderliğinde, Türkiye’nin de aralarında bulunduğu 10 ülkede, Ekim 2021 ile Eylül 2025 arasında yürütüldü.

Projenin merkezinde, beslenme, ulaşım, konut ve tüketim alışkanlıklarının çevresel etkisini gösteren ve kişiye özel bir eylem planı sunan ücretsiz Yaşam Tarzı Testi yer alıyor. Test, sekiz ülkede vatandaşlarla yürütülen yaşam laboratuvarlarında birlikte tasarlandı ve 700.000’den fazla kez çözüldü. Kullanıcılar sürdürülebilir yaşam önerilerinden 74.000’i aşkın kişisel eylem planı oluşturdu; bu planların toplam azaltım potansiyeli yılda yaklaşık 107 bin ton CO₂e.

Zeytince’nin yürüttüğü Türkiye, yaklaşık 25.000 test katılımcısıyla Finlandiya ve Norveç’in ardından projede en yüksek katılımın sağlandığı üçüncü ülke oldu. Zeytince, İzmir’de yaşam laboratuvarlarını yürüttü; testin ve uygulamanın Türkçe içeriğini hazırladı.

Bu proje, 101037342 sayılı hibe sözleşmesi kapsamında Avrupa Birliği’nin Horizon 2020 araştırma ve inovasyon programından fon almıştır.

Zeytince Derneği, eğitim çalışmalarına kalıcı bir ev bulmak için 2015'te bir Zeytin Okulu kurmaya karar verdi ve İZKA'nın Yarımada Sürdürülebilir Kalkınma Stratejisi doğrultusunda Karaburun'u çalışma alanı olarak seçti. İnecik köyünde 1992'den beri boş duran eski ilkokul binası, ilgili kamu kurumlarının izniyle kiralama yoluyla derneğe tahsis edildi.

Proje, İzmir Büyükşehir Belediyesi'nin desteğiyle hayata geçti: eski binanın yerine aynı ölçülerde yeni bir yapı inşa edildi, çevre düzenlemesi tamamlandı ve Zeytin Okulu Mayıs 2017'de kapılarını açtı.

Bugün okul, Efes–Mimas Kültür Rotası ve Zeytin Yolu üzerinde hem bir uğrak ve bilgi noktası hem de bir öğrenme merkezi. Zeytin ve ekoloji odaklı araştırmalar, yerel ürünler üzerine eğitimler, felsefeden astronomiye atölyeler, hasat şenlikleri ve rota yürüyüşleri düzenleniyor; öncelik, Yarımada'da yaşayan kadınlar ve gençler için yeni gelir ve istihdam olanakları yaratmak.

Ekonomik ve kültürel değeriyle zeytin, antik çağdan bu yana İzmir Yarımadası’nın en önemli ürünlerinden biri. Dünyanın bilinen ilk modern zeytinyağı işliği Urla’daki Klazomenai Antik Kenti’nde yer alıyor; bölgede yaşları 300 ile 2000 arasında değişen 68 anıt zeytin ağacı bulunduğu tahmin ediliyor.

Zeytin Rotası, İzmir’in zeytinle kurduğu bu tarihsel bağa odaklanarak Yarımada özelinde oluşturuldu. Güzelbahçe, Çeşme, Seferihisar, Menderes ve Selçuk’tan geçen ve Zeytince Derneği’nin çalışmalarıyla tamamlanan güzergâh; anıt ağaçları, zeytinyağı işliklerini, su kaynaklarını ve fabrikaları bir araya getirerek hem zeytin kültürünü görünür kılıyor hem de Yarımada’nın eşsiz doğal alanlarını deneyimleme fırsatı sunuyor.

Yolcuları üreticilerle buluşturan rota, İzmir’in Ocak 2015’te İzmir Büyükşehir Belediyesi ve İzmir Ticaret Odası ortaklığıyla üye olduğu Dünya Gurme Kentler Ağı’na (DELICE) bağlanıyor; böylece Yarımada gastronomi turizmi rotasının bir parçası oluyor.

Doç. Dr. Meneviş Uzbay Pirili yürütücülüğündeki ekolojik okuryazarlık seminerleri, Ege Üniversitesi kampüsünde farklı fakültelerden öğrencileri yeryüzünün dilini anlamak için bir araya getiriyor.

5 Aralık 2019’da başlayan seminer dizisi, öğrenciler arasında sürdürülebilirlik ve sürdürülebilir yaşam biçimlerine dair ortak bir vizyon inşa etmeyi amaçlıyor. Sürdürülebilir yaşamın temel ilke ve pratikleri; ekonomi, ekoloji, tarih ve felsefe gibi farklı disiplinlerle bir araya getirilerek ele alınıyor.

Pomace, biyo-bazlı malzemelerle yapılan tasarım deneyleri aracılığıyla yaratıcı ve döngüsel bir pratik arayan, Hollanda ile Türkiye arasında yürütülen ortak bir tasarım araştırması. İki ülkeden tasarımcı ve üreticileri bir araya getiriyor.

Proje, İzmir Karaburun’daki kadim zeytin yetiştiriciliğinin kendi içinde taşıdığı döngüsel niteliklerden ilham alıyor ve bu pratiği anlamanın, döngüsel tasarımı derinlemesine kavramanın yolu olduğunu savunuyor.

Zeytin ve yan ürünlerinin üretiminden geriye kalan, tasarım açısından henüz keşfedilmemiş biyolojik atıkları; yerel tasarımcı ve üreticilerle, yerel üretim sistemleri içinde uygulamalı araştırmayla inceliyor ve bulgularını farklı medyalar aracılığıyla belgeliyor.

Tohumdan sofraya gıda döngüsünü mercek altına alan, müşterek ve eşitlikçi bir gıda ekosistemi arayan hareket.

2017’de Karaburun’un İnecik, Kösedere ve Eğlenhoca köylerinde, İzmir Büyükşehir Belediyesi ve Zeytin Okulu işbirliğiyle 302 zeytin üreticisiyle birlikte yürütülen bir saha çalışması.

Kimyasal ilaç yerine, içinde organik gübre bulunan “tuzak şişe” yöntemi kullanıldı; böylece 50 bin zeytin ağacı zararlı sineklere karşı tamamen doğal yollarla korundu. Şişeler asıldıktan yalnızca 15 gün sonra her birinde 20–25 sinek yakalandı.

Üreticiler kimyasala başvurmadan ürün kalitelerini artırdı; elde edilen başarılı sonuçların ardından yöntemin tüm havzaya yayılması planlandı.